STRUKTURA MATERII PIERWSZEJ
Fakt materialny ujęty w przyczynach wewnętrznych odnosi metafizyka do przyczyn zewnętrznych. Materia faktu zależy od formy, którą urealnia i aktualizuje. Jest ona realna i wskazuje na swą naturalną przyczynę sprawczą Materię Pierwszą jako samoistną. Poznanie tego, że istnieje Materia Pierwsza fakt samoistny jest pośrednie. Materia faktualna nie tłumaczy się samo przez się w tym, że jest. Jako podlegająca formie, która ją ogranicza, podlega przyczynom. Z tego względu także to, że istnieje wymaga przyczyny. Teza, że Materia Pierwsza jest samoistna i niezniszczalna oraz stanowi przyczynę sprawczą materii zależnej jest empirycznym wnioskiem materialistycznym. Należy ona do faktologii i wskazuje na przyczynę, która jest zewnętrzną przyczyną wszystkich zależnych materii faktualnych. Materia Pierwsza jako samoistna jest materią bez konkretnej formy (na co wskazuje materia w stanie osobliwym przed wielkim wybuchem). Stwierdzamy to na podstawie skutku, którym jest zależna materia faktualna. Materia pierwsza jest materią prostą, która zawsze jest przyczyną realności. Nie musi i nie może mieć przyczyn, które by ją wyjaśniały, gdyż to ona właśnie stanowi przyczynę wyjaśniającą realność wszystkich faktów. Nie pochodzi od przyczyn, nie jest przyczyną siebie, nie sprawia jej nicość. Jest sama z siebie samoistną materią, jest faktem pierwszym niezróżnicowanym formalnie Archefaktem. Jako materia przejawia się we własnościach materialnych. Stanowią one atrybuty materii samoistnej. To, czy Materię Pierwszą można zinterpretować jako rodzaj energii, stanowi ważny problem światopoglądowy faktologii. Materia pierwsza jako samoistna i niezniszczalna jest faktem o niepowtarzalnej jednorodnej strukturze.
Arystoteles definiował pierwszą przyczynę jako pierwszego poruszyciela, który następnie stracił kontakt z Kosmosem. Była to jeszcze filozofia pojęć. Faktologia nie zajmuje się pojęciami, ale realnymi faktami materialnymi. Na terenie faktologii po dokonaniu rekonstrukcji arystotelesowskiej teorii czterech przyczyn pojawia się zagadnienie kontaktowania Materii Pierwszej z faktem. Po przyjęciu zasady kauzalizmu przyjmującej empiryczną tezę, że przyczyna jest tym, co sprawia, i jest tam, gdzie działa poszukuje się przyczyny materii faktualnej. Ma to swoje usprawiedliwienie na terenie poznania syntetycznego. Rozumienie faktualne wygenerowane w wyniku oddziaływania na nas formalnych treści kieruje nas do dobra faktu poprzez relacje materialne. W tym kontakcie z faktem doznajemy zdumienia, że zastajemy w fakcie jego materię. Gdy wiążemy ją z treściami formalnymi, zaczynamy uprawiać faktologię. Gdy ujmujemy materię faktu osobno (abstrahowanie), zaczynamy uprawiać materializm. Abstrahowanie jest czynnością intelektu analitycznego. Ta materia ujęta w poznaniu syntetycznym za pomocą rozumienia faktualnego nie jest dla nas Materią Pierwszą, gdyż spotykamy tu jedynie materię, która urealnia formę tego konkretnego faktu. W wyniku rozumowania dochodzimy do wniosku (na podstawie teorii przyczyn), że pochodzi ona od Materii Pierwszej, której istotą jest sama materia jako prosta i samoistna.
Materia samoistna, którą zgodnie z materializmem utożsamiamy z faktem pierwszym przejawia się we własnościach materialnych, które są jej atrybutami. Atrybutami materii są realność, aktualność, jedność, odrębność, prawda, dobro i piękno. Atrybuty te ukazują sposoby kontaktowania się Materii Pierwszej z innymi faktami, gdy te fakty już istnieją. Istota Materii Pierwszej tożsama z jej istnieniem nie podmiotuje własności formalnych. Są w Materii Pierwszej tylko własności materialne. Nie ma podstaw do orzekania o materii formalnej (związanej z formą) takich własności, jak: niezniszczalnoć, wiecznoć, koniecznoć, nieskończonoć czy też prostota, dlatego te własności łączymy tylko z Materią Pierwszą, nie są one jednak atrybutami materii. Te własności formułujemy w wyniku porównania pierwszej materii faktualnej z innymi faktami złożonymi z zależnej materii faktualnej związanej z formą. Formy faktów materialnych są zniszczalne, nie są wieczne, są niekonieczne i skończone. Materia samoistna ujęta w odniesieniu do skutków jawi się jako przyczyna faktualna, która zapoczątkowuje poza sobą zależną i pochodną materię zapoczątkowującą fakty.
Identyfikacji Materii Pierwszej dokonuje się na podstawie rozpoznanych skutków przyczynowania, czyli istnienia materii faktów materialnych. Te pochodne i zależne fakty materialne swą realnością wskazują na Materię Pierwszą samoistną jako na przyczynę sprawczą. Nie wskazują one na inną aktualizowaną przez Materię Pierwszą jej zawartość. Wskazują jednak na własności materialne jako jej atrybuty i podstawy relacji przyczynowania z faktami. Własności te wskazują, że mogą wiązać fakt z Materią Pierwszą relacje materialne. Materia pierwsza nie stanowi elementu strukturalnego żadnego faktu. Jest jednak tam, gdzie działa. Przebywa w faktach na sposób obecności (jako skutku własności aktualności). Przebywa w całym fakcie materialnym i we wszystkich jego elementach strukturalnych. Materia Pierwsza wiąże się z każdym faktem przez relację przyczynowania, zgodnie ze swoją naturą samoistnej materii uobecnia się w jego realności. Nie ma żadnych warunków powstania interfaktów przyczynowania one zachodzą każdorazowo, gdy jest fakt.

