Teoria czterech przyczyn

PRZYCZYNY ZEWNĘTRZNE

Nie można jednak przyjąć, że manifestującą materię realność i jedność materia zawdzięcza tylko sobie. W fakcie obok materii i formy nie ma innych podstawowych elementów strukturalnych, a to powoduje zgodnie z zasadą niesprzeczności, że w fakcie musi działać jakiœ czynnik materialny zewnętrzny wobec faktu. Ten zewnętrzny czynnik jest materią samą w sobie, gdyż wskazuje na to sprawiony skutek. Przyczyna musi być bowiem tym, co sprawia. Odkryta wczeœniej zależność materii od formy domaga się takiej zależnoœci materii faktu od materii zewnętrznej samej w sobie, która jest materią w swej formie, czyli materią samoistną – Materią Pierwszą.

[Cztery postacie materii] Materia sama w sobie, która jest materią w swej formie (materia i jej forma jest tożsama), nie zależy od przyczyn, gdyż jest pierwszą przyczyną każdego faktu – jest materią faktualną. Materia faktualna jest przyczyną wszystkich zależnych faktów materialnych. Jako materia sama w sobie jest materią samoistną, niestwarzalną i niezniszczalną oraz realną przyczyną zależnych faktów materialnych, które powstały po wielkim wybuchu. Materia Pierwsza początkowo istniała w stanie osobliwym, a obecnie po wielkim wybuchu istnieje w stanie faktualnym zapoczątkowującym wszystkie fakty materialne w rozszerzającym się wszechświecie. Materia faktualna 380 milionów lat po wielkim wybuchu wygenerowała pierwszą formę, jaką posiadają atomy wodoru. Atomy wodoru są przyczynami formalnymi wszystkich innych form materialnych. Aktualnie materia wodorowa stanowi 95% masy wszechœświata. Ponadto duża część materii to tzw. ciemna materia, która jest trzecią postacią materii. Być może ciemna materia to skupiska materii w stanie osobliwym, w których nie ma jeszcze żadnych własności formalnych typu SI i dlatego jest ona niewidoczna i niewykrywalna, ale oddziałuje intensywnie na dany nam wszechœświat quasi-grawitacyjnie.

W danym nam empirycznie wszechświecie zależna materia wraz z formą współstanowi fakty materialne jako ich wewnętrzne tworzywo. Z tego wynika, że pierwsza materia faktualna pozostała po wielkim wybuchu jest przyczyną powstania aktualnie zależnej od formy materii wtórnej, która jest czwartą postacią materii. To przyczynowanie przez materię faktualną jest urealnieniem i zapoczątkowaniem faktu materialnego - nie jest jego stwarzaniem.

PRZYCZYNA MATERIALNA

Zapoczątkowanie faktu nie jest procesem, lecz mocą powodowaną przez Pierwszą Materię, która sprawia, że zależna materia jest skutkiem wskazującym na swą przyczynę. Ta zależność od przyczyny jest wewnątrz zapoczątkowanej materii jej cechą. Nie zmienia więc natury materii samoistnej, która składa się z jednego prostego elementu strukturalnego. Zależna materia pozwala nam odkryć Materię Pierwszą, która tłumaczy pojawienie się zależnej materii zapoczątkowującej fakt materialny. Cały fakt nabywa cechy skutku i zależnoœci od faktualnej Materii Pierwszej. Ta przyczyna powoduje zgodnie ze swą naturą tylko zależną materię faktów, która urealnia i aktualizuje formy faktów. Materia zależna nie konstytuuje formy faktów, ale tylko ją urealnia i aktualizuje. Forma sama z siebie nie może konstytuować faktu, gdyż byłaby przyczyną siebie. Przyczyną byłaby wtedy, gdy jeszcze nie istniała, a wówczas fakt i nie-fakt byłby tym samym, co naruszałoby zasadę niesprzeczności. Wynika z tego, że konstytuowanie formy wymaga także zewnętrznych przyczyn. A zatem natura formy wskazuje na właściwe jej przyczyny zewnętrzne. Nie są to przyczyny sprawcze formy, gdyż urealnia je i aktualizuje w fakcie jej materia. Zewnętrzne przyczyny formalne mogą być tylko jej wzorem, modelem, miarą o charakterze przyczyny aktualizowanej przez wewnętrzną w fakcie materię. Formy faktów otaczających konkretny fakt nazywa się przyczynami formalnymi. Znaczy to, że wyznaczają treść tego, czym jest fakt już po jego urealnieniu i zaktualizowaniu.

PRZYCZYNY FORMALNE

Przyczyny formalne nie są tworami myślowymi. Przyczyny te są formami, które realnie wpływają na fakt materialny. Wywołuje to takie realne upodobnienie i wymierzenie przyczynowanej formy, że jej materia musi to podobieństwo i miarę zaktualizować. Dla wyjaśnienia wpływu przyczyn formalnych rozważmy przyczyny formy człowieka. Strukturalnie istota człowieka składa się z części psychicznej i fizycznej. Taką budowę wyznaczają formy zewnętrzne – czyli rodzice konkretnego faktu ludzkiego. Rodzice przekazali potomstwu swój kod genetyczny i poprzez wychowanie ukształtowali wraz z wpływem kultury sferę psychiczną. Dla sfery fizycznej przyczyny formalne zawierają się w kodzie genetycznym rodziców i cząstkach materii, takich jak: tlen, woda, aminokwasy, witaminy, sole mineralne. Rodzice i otoczenie innych osób są przyczynami formalnymi dla sfery psychicznej dziecka, a substancje są przyczynami formalnymi dla sfery fizycznej.

FORMALNY UKŁAD PRZYCZYN

Formalny układ przyczyn to bezpośœrednie i wystarczające przyczyny zewnętrzne wewnętrznych przyczyn faktu. Wewnętrzną przyczyną faktu jest jego materia i wyzwolona w fakcie przez materię współstanowiąca ten fakt forma. Kompozycję formy wyznaczają przyczyny formalne, a aktualizuje i urealnia tę kompozycję materia faktualna. Przyczyną materialną tej materii jest faktualna Materia Pierwsza. Wskazanie na zewnętrzną wobec faktu Materię Pierwszą uwalnia nas od tezy, że materia zależna jest samoistna. Gdyby nie miała swej zewnętrznej przyczyny byłaby samoistna i zarazem zależna, gdyż ograniczona przez formę. Byłaby więc czymś i zarazem tym czymś by nie była – to naruszałoby zasadę niesprzeczności – a taki fakt nie mógłby być realny. Materia zależna gdyby była przyczyną siebie, wskazywałaby na to, że jeszcze nie istniejąc, jednak istnieje, skoro działa. Przyjmowalibyœmy tezę, że niemateria i materia są tym samym, a to naruszałoby zasadę niesprzeczności.

Struktura faktu

2. STRUKTURA FAKTU

PRZYCZYNY FAKTU – UJĘCIE STRUKTURALNE

Na strukturę faktu składają się różnorakie elementy składowe, które identyfikujemy za pomocą jej stopniowej konkretyzacji. Te, od których zależą realność i tożsamość faktu nazywa się przyczynami wewnętrznymi faktu. Przyczyny te możemy ująć ze względu na strukturę faktu i ze względu na jego genezę. Pierwsze ujęcie ukazuje powiązania między przyczynami wewnętrznymi, drugie ujęcie ukazuje ich wzajemne zależnoœci. Ujęcie strukturalne ujmuje fakt jako materię i formę.

Materia jest elementem faktu, który czyni ten fakt czymś rzeczywistym. Czyniąc to nie jest jednak czynnością, procesem, relacją. Jest wewnątrz faktu tym tworzywem, które aktualizuje wszystkie własności formy zdeterminowane przyczynami zewnętrznymi, które są jej elementami składowymi, urealniając je, czyli wiążąc ze sobą. W ten sposób staje się niepowtarzalnym elementem faktu , który zostaje prze nią zapoczątkowany.

Forma jest powodem tożsamości faktu i ze względu na to jest inna w każdym fakcie. Ta innoœć wskazuje na wewnętrzne zróżnicowanie formy.

Przejawem materii jest aktualność, realność, jedność i odrębność faktu.

Przejawów formy jest wiele, ale przede wszystkim są to własności zdefiniowane w układzie SI: czasowość [s], przestrzenność [m], termalność [K], ilość [kg], jakość [mol], elektryczność [A], œświetlistośœć [Cd]. Materia nie posiada atrybutów przestrzennoœci i czasowoœci, gdyż w stanie osobliwym – przed wielkim wybuchem – nie było jeszcze przestrzeni i czasu. Czas i przestrzeń to atrybuty formalne powstałe 13,5 mld lat temu.

PRZYCZYNY FAKTU – UJĘCIE GENETYCZNE

Ujęcie genetyczne uwzględnia powiązania i realność między wewnętrznymi przyczynami faktu. Pierwszą w fakcie jest zapoczątkowująca go materia, która aktualizuje, jednoczy i urealnia fakt, a więc wszystkie współstanowiące go elementy formalne. Ta materia jest zależna od formy, którą urealnia, i jako Ÿródło realności formy materia wyłania jej treść, która formalnie indywidualizuje samą tę materię. W ten sposób forma staje czymś współstanowiącym fakt razem z materią. Forma powoduje tożsamość i określoność faktu. Forma w substancjach chemicznych i organizmach wywołuje własności SI, w człowieku poza nimi wywołuje własności intelektualno-zmysłowe i wegetatywne, w zwierzęciu własności zmysłowe i wegetatywne, w roślinie tylko własności SI i funkcje wegetatywne.

Urealnienie faktu przez materię polega na zapoczątkowaniu go i urzeczywistnieniu. Jedność materialna powoduje ogarnianie wszystkiego, co urealnione i związane ze sobą, co powoduje, że fakt staje się strukturalną jednością. Ta jedność przejawia w fakcie materię i jej dominującą rolę pierwszego elementu strukturalnego. Uaktualnienie to takie zachowanie się materii faktu, że wszystko, co w fakcie urealnione staje się teraz. Dzięki ogarnięciu przez materię wszystkiego, co w fakcie zaktualizowane, fakt staje się strukturalną jednością. Ujęcie genetyczne faktu materialnego wskazuje, że pierwszym elementem strukturalnym faktu jest materia, która zapoczątkowuje fakt i rozwija swą cechę zależnoœci ze związaną z sobą sferą formalną. Urealnia ją i aktualizuje, powodując wyłonienie się jej zróżnicowanej i zindywidualizowanej treści ogarniętej jednością. Ta zróżnicowana treść jest ważna i istotna, jest formą faktu, która decyduje o wewnętrznej tożsamości faktu materialnego. Mówimy zatem, że fakt materialny jest materią i formą. Formę charakteryzują własności poszczególnych elementów strukturalnych, które ogarniane przez materię otrzymują od niej strukturalną aktualność, jedność, odrębność i realność. Te cztery wyżej wymienione przejawy materii stają się podmiotem materialnych relacji między faktami. Poprzez te relacje człowiek doznający tych przejawów materialnych oddziałującego na niego faktu spotyka się z zawartością tego faktu. Dzieje się to w nim na poziomie poznania syntetycznego. W poziomie mowy analitycznej zwraca uwagę to związanie materii z urealnioną formą i jej elementami składowymi. Jest to zależność w poziomie skutków. Forma jest powiązana z materią w poziomie przyczyn. Materia udziela formie realności, ale nie otrzymuje swej realności od formy.

Istota faktu materialnego

OBECNOŚĆ FAKTU

Poznanie syntetyczne jest obszarem poznania niewyraźnego, w którym metafizyk nie produkuje jeszcze pojęć, lecz reaguje realnymi odniesieniami na realne działanie prawdy materialnej faktu, który z kolei za pomocą tej własności prawdy przekazuje informacje o sobie.

Więzi osobowe oparte są na atrybutach i przejawach materialnych faktów. Aktualność faktów powoduje obecność, realność łączy poprzez jej akceptację, a prawda i dobro powodują wzajemne otwarcie i oczekiwanie. Takie więzi jak poznanie powodują tylko kontaktowanie się faktów. Na wywołane przez aktualność faktu kontaktowanie metafizyk reaguje uobecnieniem. Spełnia się ono w odniesieniu do wszystkich aktualnych faktów.

Gdy realistyczne poznanie zostaje zakłócone przez dominujący w kulturze idealizm – ignorujący prawdę i dobro faktów ludzkich – może dojść w wyniku zastąpienia faktologii polemologią do zamiany współprzebywania w agresję. Wówczas współoczekiwanie zostanie wypełnione beznadzieją i zastąpione współzabijaniem, a współotwarcie zamieni się w negację i walkę pełną nienawiści.

ISTOTA FAKTU A POZNANIE

Forma faktu jest tym, co wyznacza tożsamość faktu. Ponieważ kontaktowanie owocuje doznaniem zmysłowym i rozumieniem intelektualnym, to w poznawanej formie rozróżniamy jej strukturę elementów składowych, które wyznaczają charakter i specyfikę całego faktu. Specyfika faktu wskazuje na typ faktu, tzn. na te elementy strukturalne, które pozwalają zaliczyć go do danej grupy, do osobnego gatunku, który jest abstraktem faktu w postaci pojęcia gatunkowego, np. człowieka. Forma faktu identyfikowana jest tylko jako ten jeden niepowtarzalny fakt w sposób niewyraźny i konkretystyczny zarazem, bo tę cechę wnosi cecha identyczności. W ten sposób fakt jest pewną faktycznością określoną. Rozpatrywanie formy w tym, czym ona jest, w jej złożonej strukturze wewnętrznej daje tylko układ zdań przedstawiających poszczególne aspekty faktu w postaci jego stopniowej konkretyzacji. Ten pełny obraz formy możliwy jest zatem do uzyskania dopiero na terenie intelektu analitycznego w sposób abstrahującej konkretyzacji aspektowej. Całościowy obraz formy uzyskujemy już w intelekcie syntetycznym jeszcze przed uświadomieniem jej sobie w mowie wewnętrznej. Jest to droga do odkrycia w fakcie jego urealniającej materii oraz jego zewnętrznej przyczyny Materii Pierwszej.

MATERIA FAKTUALNA A POZNANIE

Materia jest w fakcie jego pierwszym elementem strukturalnym powodującym jego realność, aktualność, odrębność i jedność wewnętrznego tworzywa formalnego. Materia wraz z formą stanowią fakt. Wszystko, co jest odrębne, aktualne, realne i przejawia wewnętrzną jedność treści jest materialne i dlatego istnieje. To, co materialne przejawia się poprzez prawdę faktualną, która udostępnia fakt w trakcie kontaktowania. To udostępnianie jest skutkiem prawdy jako atrybutu materii faktualnej. Fakt w trakcie kontaktowania nadaje informacje całą swoją zawartością formalną. To powoduje u człowieka skierowanie się do faktu oddziałującego poprzez rozumienie faktualne wygenerowane w intelekcie syntetycznym. To skierowanie powoduje zastanie formy faktu dzięki jego atrybutom materialnym: aktualności, jedności, odrębności i realności. Materia faktu wywołuje zdumienie, że to, co poznawane znajduje się na zewnątrz w fakcie oddziałującym. Za pomocą intelektu analitycznego poprzez stopniową konkretyzację człowiek zaczyna porządkować te doznania i nazywać elementy zastane w oddziałującym na niego fakcie. Aktualność, jedność, odrębność i realność nie są elementami formy. Tym elementem przejawiającym te własności jest materia urealniająca ten fakt, która znajduje się tak blisko formy, że ogarnia ją swoimi atrybutami i przejawami, oraz współkomponuje się z formą w jeden fakt. Fakt, który nie byłby odrębny od innych faktów nie posiadałby jedności wewnętrznych elementów, nie byłby aktualny i realny. Forma związana z materią współstanowi fakt. Materia, która urealnia formę staje się tylko jej właśœciwą materią.

Podstawowe pojęcia faktologii

ZNACZENIE FAKTOLOGII

Metafizyk studiujący faktologię staje się dzięki niej przyjacielem faktów materialnych, które tym, że są (materia) i czym są (forma) stają się pięknem filozofii, szczęściem intelektu, faktualnym jego oczyszczeniem. Osiągnięta w ten sposób faktualność poznawcza uwalnia metafizyka od fałszu i zła oraz daje wolność i swobodę w dążeniu do prawdy i dobra faktualnego obecnego tylko w faktach materialnych. Faktologia sytuuje metafizyka wśród faktów: osób, zwierząt, roślin i substancji, z którymi łączy go wierność ich istnieniu i z którymi kontaktują metafizyka relacje materialne, oparte na realności, prawdzie i dobru jako przejawach materii faktualnej.

KONTAKTOWANIE

ŹRÓDŁEM POZNANIA I PRZEDMIOTU FAKTOLOGII

Kontaktowaniem nazywamy każdą więź łączącą dwa fakty materialne. Charakter tej więzi zależy od natury powiązanych ze sobą faktów. Gdy w trakcie kontaktu wiążą się ze sobą dwie osoby więzią opartą na przejawie aktualności, to takie kontaktowanie nazywamy obecnością. Nie każde więc kontaktowanie stanowi obecność. Kontaktowanie rozpoczyna relację udostępniania informacji między faktami i jest Ÿźródłem poznania i przedmiotu metafizyce– w tym jej głownej domeny faktologii. Można je rozważać jako więź między faktem realnym a metafizykiem, który jako fakt materialny posiada zdolność odbierania tego, co przekazuje fakt materialny w trakcie kontaktowania z nim. W tym znaczeniu faktologia nie jest metafizyką – jej twierdzenia mają sens tylko teraz w kontakcie z faktem – dlatego faktologia jest konsekwentnym aktualizmem.

PODSTAWOWE POJĘCIA

Fakt materialny jest tym, co materialnie istnieje, stanowiąc osobną, wewnętrznie skomponowaną jednostkę jako formę. Forma jest zespołem wewnętrznych tworzyw, dzięki którym fakt jest osobnym faktem materialnym.

Materia jest powodem odrębności, realności, aktualności i wewnętrznej jedności wszystkich elementów komponujących formę faktu.

Skutkiem jest zawsze to, co wywołane w drugim fakcie przez fakt oddziałujący.

Fakton jest to element artefaktu w postaci substancji chemicznej, która została użyta przez konstruktora artefaktu jako składnik jego struktury i która zachowuje swoje własności formalne i materialne mimo podporządkowania idei konstrukcyjnej.

MODEL KONTAKTOWANIA

Kontakt z faktem wywołuje w metafizyku uświadomienie pojawienia się w jego władzach poznawczych obrazu tego faktu, który zawiera informację o zmianie wewnątrz tych władz. Nie zmienia się natomiast nic w fakcie, który wywołuje to kontaktowanie. Ten fakt tylko oddziałuje na władze poznawcze metafizyka, co można nazwać jego prawdą. Kontaktowanie polega zatem na następującym kierunku oddziaływań: fakt informujący poprzez swoją prawdę faktualną oddziałuje na fakt odbierający informację, czyli metafizyka, która odbierana jest na gruncie syntetycznego poznania niewyraźnego. Ten kierunek wywoływania informacji nazywamy realizmem:

poznanie syntetyczne <=== realizm <=== prawda faktualna

Idealizm to kierunek odwrotny. Metafizyk poznający kieruje się do faktu poznawanego i wybiera sobie interesujące go informacje:

mowa wewnętrzna ===> idealizm ===> aspekt faktu

Modele faktologiczne

Faktologia tu formułowana jest bilateralnym ujęciem skutków praktyki faktualnej jako kontaktowania człowieka z faktem. Praktyka ta jest Ÿródłem poznania i faktologii. Faktologia ma zatem dwie drogi poznania faktu: [1] droga poznania syntetycznego i całościowego mającego swe Ÿródło w kontaktowaniu zmysłowym z faktem, oraz [2] droga poznania analitycznego realizowana za pomocą abstrakcyjnego poznania aspektowego, które na podstawie syntetycznego rozumienia faktu stopniowo konkretyzuje pojęciowo fakt. Taka analiza faktualistyczna ujmuje poszczególne aspekty faktu, które coraz pełniej odzwierciedlają jego niewyraźne rozumienie. Analityczna czynność abstrahowania identyfikuje najpierw [1] materię i formę faktu, [2] następnie konkretyzuje je jako jego przyczyny wewnętrzne, aby z kolei [3] szukać ich przyczyn zewnętrznych materialnych i foralnych. Dalsza konkretyzacja [4] identyfikuje atrybuty materii faktualnej jako: jedność, realność, odrębność, aktualność, a następnie przejawy materii faktu w jego prawdzie, dobru i pięknie. Kolejny model konkretyzujący [5] identyfikuje własności formalne faktu, przyjmując za punkt wyjœcia główne jednostki układu SI. Po ustaleniu, czym jest zawartość faktu w jego materii i formie, przystępuje do [6] identyfikacji jego relacji realnych, czyli interfaktów materialnych: obecności (aktualność), otwarcia (prawda), akceptacji (realność), oczekiwania (dobro), pojednania (odrębność), oraz [7] interfaktów formalnych: poznania, oddziaływania, współdziałania. NiewyraŸne rozumienie faktu w trakcie kontaktowania z nim kieruje do kolejnej konkretyzacji, jaką jest sama [8] relacja poznania (faktualizm) i [9] relacja postępowania (faktonomia). Konkretyzuje się tu faktualne aspekty gnoseologiczne z poziomu poznania syntetycznego (poznania syntetycznego) i wiedzę jako skutek poznania – mowy wewnętrznej i zewnętrznej oraz aspekty aksjologiczne postępowania.

Faktologia opracowuje w końcu [10] metody uzyskiwania i weryfikacji wiedzy na temat artefaktów – a szczególnie faktów użytych do wytwarzania artefaktów. Formułuje wtedy faktonikę jako scjentystyczno-faktologiczny zespół twierdzeń na temat istnienia faktonów jako strukturalnych elementów artefaktów. Dąży w tym zakresie do wskazania sposobów realnego kontaktowania się z istniejącymi faktami jako faktonami w takich artefaktach, jak: maszyny, różnego rodzaju towary, surowce mineralne i organiczne, produkty żywnościowe, farmaceutyki. Faktonika na podstawie rozumienia faktualnego ustala poszczególne aspekty faktonów zgodnie z modelami [1]–[9], posługując się przy tym modelami faktologicznymi do analizy artefaktów.

Faktologia dąży do tego, by to, co wiemy o faktach, było zgodne z samymi faktami rozumianymi w sposób niewyraźny w trakcie kontaktowania z nimi. Faktologia jest zatem bilateralną teorią faktu materialnego. Faktologia posługuje się również faktualizmem jako bilateralną teorią poznania faktu materialnego, opartą na dwóch intelektach – syntetycznym i analitycznym – zarządzającymi odpowiednio prawą i lewą półkulą mózgu. Faktualizm jest tu teorią funkcjonowania władz poznawczych i decyzyjnych dążących do kontaktowania z faktem materialnym.

ZNACZENIE FAKTOLOGII

Metafizyk studiujący faktologię staje się dzięki niej przyjacielem faktów materialnych, które tym, że są (materia) i czym są (forma) stają się pięknem filozofii, szczęściem intelektu, faktualnym jego oczyszczeniem. Osiągnięta w ten sposób faktualność poznawcza uwalnia metafizyka od fałszu i zła oraz daje wolność i swobodę w dążeniu do prawdy i dobra faktualnego obecnego tylko w faktach materialnych. Faktologia sytuuje metafizyka wśród faktów: osób, zwierząt, roślin i substancji, z którymi łączy go wierność ich istnieniu i z którymi kontaktują metafizyka relacje materialne, oparte na realności, prawdzie i dobru jako przejawach materii faktualnej.

Esencja faktologii

Faktologia tak ujęta ukazuje to, co podstawowe i wyjściowe w fakcie – jako wynik kontaktowania z nim. Ten wynik jest poznaniem syntetycznym będącym skutkiem oddziaływania zawartości faktualnej tego faktu. Faktologia stara się spotkany fakt ująć w sposób wyraźny za pomocą abstrakcji pojęciowej, a następnie poprzez stopniową jej konkretyzację. Źródłem faktologii jest kontaktowanie z faktem, które jako takie można nazwać praktyką faktualną. Fakt w czasie kontaktowania udostępnia się władzom poznawczym, co możemy nazwać jego oddziaływaniem faktualnym. Wynik tego kontaktowania jest poznaniem niewyraźnym w obszarze intelektu syntetycznego. Poznanie niewyraźne jako pozapojęciowe jest generowane przez intelekt syntetyczny w trakcie kontaktowania. Na terenie poznania syntetycznego jest umieszczona całościowa (syntetyczna) informacja udostępniona przez fakt o swojej budowie wewnętrznej. Oddziałujący na władze poznawcze fakt materialny wywołuje kontaktowanie i przekazuje informacje o strukturze swojej formy. Informacje te powodują generowanie poznania syntetycznego, które nie jest pojęciem, lecz faktualnym powodem, skłaniającym władzę decyzyjną do kierowania się ku oddziałującemu faktowi materialnemu. Intelekty i władze decyzyjne nie wytwarzają faktu materialnego, gdyż nie mogą opuścić faktualnego obszaru człowieka. Mobilizują go tylko do korzystania z relacji (interfaktów) formalnych i materialnych, pozwalających na skontaktowanie się z oddziałującym nań faktem. W tym realnym kontakcie z oddziałującym faktem intelekty zastają w nim materię oraz istniejącą w nim formę będącą strukturą elementów składowych w jej wewnętrznej jedności.

Uświadomienie sobie faktualnych skutków realnego kontaktowania dokonuje się dopiero w mowie wewnętrznej w intelekcie analitycznym. Dokonuje się to przez ujęcie informacji faktualnych w nazwy, zdania i rozumowania. Wskazuje to, że porządek faktualny wyprzedza porządek poznania. Pierwszy jest zatem fakt, a potem konkretna myśl syntetyczna, a następnie pojęcie faktu jako abstrakt od syntetycznego jego rozumienia, które jest rozumieniem faktualnym. Faktualne skutki kontaktowania z faktem doznawane są w sposób całościowy przez intelekt syntetyczny w prawej półkuli mózgu oraz w sposób analityczny (szczegółowy) przez intelekt abstrahujący od syntetycznych rozumień w lewej półkuli mózgu. Syntetyczne poznanie faktualne w PPM jest poznaniem przedpojęciowym. Analityczne poznanie pojęciowe jest uświadomieniem sobie niewyraźnych rozumień w sposób abstrakcyjny za pomocą pojęć i nazw przejętych z kultury. Jest ono mową wewnętrzną i zewnętrzną dokonującą się w LPM w jej ośrodkach mowy jako skutek abstrahowania przez intelekt analityczny. Komunikacja intelektów dokonuje się przez spoidło wielkie (ciało modzelowate), które służy do wymiany informacji między półkulami mózgu i ich intelektami.

Poznanie wyraźne – pojęciowe i językowe – jest abstrahującym od całościowego rozumienia ujęciem zawartości faktu materialnego. Aby jednak stało się ono dokładnym ujęciem faktu winno ulegać stopniowej konkretyzacji ukazującej coraz to nowe aspekty faktu. Poznanie wyraźne faktu jest zatem każdorazowo tworzeniem nazw, zdań i rozumowań w intelekcie analitycznym, które formułują stopniowo coraz bardziej szczegółowe aspekty faktu, przybliżając jego poznanie do rzeczywistości faktualnej faktu. Tworzenie wiedzy o fakcie zależy od sprawności nabywanych przez władze poznawcze w procesie edukacji i w ramach kultury. Systemy edukacyjne mogą jednak powodować odrzucenie empiryzmu i realizmu w zamian za kultywowanie idealistycznych systemów racjonalistycznych oderwanych od faktów, a przywiązanych do tworzenia pojęć. W ten sposób kultura może powodować, że nie wszystko, co jest ujmowane przez intelekt syntetyczny zostanie przejęte przez intelekt analityczny. Może to też powodować, że formułuje się ujęcia filozoficzne na miarę modnych tendencji obecnych czasów, a nie na miarę faktu materialnego.